treatment-1327811_1920

Behandeling voor slachtoffers van kindermishandeling

Het voormalige Ministerie van Jeugd en Gezin had snelle en effectieve zorg voor misbruikslachtoffers hoog op de agenda staan. Het doel van deze aanpak was om de schadelijke gevolgen van kindermisbruik, -mishandeling en verwaarlozing zoveel mogelijk te beperken en maakt onderdeel uit van het actieplan Kinderen Veilig Thuis dat van 2007 tot 2011 liep. Zodra er bij een AMK een melding binnenkomt dat er mogelijk sprake is van een situatie van kindermishandeling, dan zal er zo snel mogelijk actie worden ondernomen. In het geval van mishandeling, verwaarlozing of misbruik wordt er in de meeste gevallen doorverwezen naar instellingen voor kindergezondheidszorg, jeugd-GGZ en de Kinderbescherming. Met name de Kinder- en Jeugdtraumacentra (KJTC) die onderdeel zijn van het Jeugdriagg spelen een belangrijke rol bij de behandeling van mishandelings- en misbruikslachtoffers en hun ouders/verzorgers.

 

Gevolgen van kindermishandeling en -misbruik

Het is lastig vooraf te voorspellen wat de schade is die kinderen oplopen als ze slachtoffer zijn geworden van fysieke of mentale mishandeling, seksueel misbruik of verwaarlozing. Dit is namelijk afhankelijk van diverse factoren en de mate waarin een persoon goed kan blijven functioneren op emotioneel en sociaal vlak na een historie van misbruik, wordt ook wel veerkracht genoemd in wetenschappelijke termen. Het kind moet namelijk een manier zien te vinden om zich op een positieve manier aan te passen en te leren leven en leren omgaan met de ervaringen. Het zegt iets over de mate van stabiliteit van het kind en is in grote mate bepalend voor het verdere levensgeluk en de manier waarop het slachtoffer zijn of haar leven zal beleven. Heeft het kind als baby en peuter een gezonde hechting gehad en een gevoel van veiligheid beleefd, dan zal dit een positieve invloed hebben op de veerkracht. Ook het hebben van langdurige en kwalitatief goede relaties met anderen speelt hierin een belangrijke rol. Kinderen met een hoger IQ lieten in onderzoeken zien dat ze beter herstelden van stressvolle situaties, maar dit speelde een minder grote rol als het misbruik of de mishandeling heftiger en langer was en als het op jongere leeftijd is begonnen.

De gevolgen die kunnen optreden bij mishandeling en misbruik kunnen erg uiteenlopend zijn. Te denken valt aan lichamelijke verwondingen, al dan niet met blijvend letsel of zelfs met de dood als gevolg. Ook kan het kind stoornissen ontwikkelen waarbij er een verstoring van de normale werking van de hersenzenuwen kan optreden in de jeugd. In hun jeugd kan het letsel dat misbruik heeft veroorzaak zich gaan uiten in psychosomatische klachten (buikpijn, hoofdpijn), obesitas, depressie, psychoses en schizofrenie. Volwassenen die in hun jeugd zijn misbruikt of mishandeld kunnen naast deze ziektebeelden ook last krijgen van PTS (Post Traumatische Stressstoornis) of lichamelijke klachten die een psychische oorzaak hebben. Ook kunnen er op latere leeftijd eet-, angst- en/of stressstoornissen optreden en zijn misbruikslachtoffers meer geneigd tot verslaving aan drugs of alcohol en leven over het algemeen ongezonder met een verhoogd risico op bijvoorbeeld hart- en vaatziekten. Misbruik, mishandeling of verwaarlozing in de kindertijd kan uiteindelijk leiden tot zelfmutilatie of in het ergste geval zelfmoord. Mishandeling is niet alleen een probleem voor de slachtoffers, maar heeft ook een sterke invloed op de maatschappij en is daarom een problematiek die vanuit de overheid een hoge prioriteit heeft.

 

De eerste stap richting behandeling

In alle gevallen van kindermishandeling is het belangrijk dat er actie wordt ondernomen. Dat er hulp wordt gezocht, aangifte wordt gedaan, dat er over word gepraat met ouders (indien deze niet de daders zijn) en dat er met contact wordt gelegd met professionals zoals een vertrouwenspersoon, huisarts of docent). Vaak is het voor slachtoffers erg moeilijk om de stap te zetten en hulp te gaan zoeken. Er rust een enorme taboe op misbruik- en mishandeling en vaak is het vertrouwen van de kinderen dusdanig beschadigd dat andere (die juist het beste met het kind voor hebben) ook niet meer in vertrouwen genomen worden door het slachtoffer. Voor slachtoffers is het belangrijk dat hetgeen is voorgevallen een plek krijgt. Acceptatie en verwerking gaan hand in hand en dragen er aan bij dat er zich op latere leeftijd geen of minder klachten zullen manifesteren. Het is zeker een feit dat kinderen die slachtoffer zijn geweest van mishandeling, verwaarlozing of misbruik, verder een normaal leven kunnen hebben. Als er sprake is van kindermishandeling binnen de familie dat door iedere generatie wordt doorgegeven, dan kan het slachtoffer er ook bewust voor kiezen om deze “gewoonte” te doorbreken. Niet zelden zijn de daders namelijk zelf vroeger ook mishandeld, misbruikt of verwaarloosd en worden dit gedrag en de daden onbewust voortgezet en geprojecteerd op hun eigen kinderen. Vaak wordt er gehandeld vanuit onwetendheid en onmacht. Echter, het blijft een keuze of het slachtoffer zich zelf later ook schuldig gaat maken aan kindermishandeling of dat er wordt gekozen voor een gezonde gezinssituatie waarin kinderen op een veilige en liefdevolle manier kunnen opgroeien.

 

Behandeling van slachtoffers van mishandeling en misbruik

In de behandeling van misbruikslachtoffers hebben een aantal methoden hun effectiviteit al bewezen. Deze evidence based interventies zijn dus good practices en bestaan in de regel uit drie stappen namelijk: 1. veiligheid en stabilisering, 2. verwerken van traumatische ervaringen en 3. re-integratie. De eerste fase wordt hierin als de belangrijkste aangeduid, omdat dit de basis legt voor de volgende stappen. Hiermee staat of valt de verdere behandeling dus. De behandelprogramma’s bij de Kinder- en Jeugdtraumacentra, het meldtraject KindSpoor en de Database Effectieve interventies huiselijk geweld van Movisie met in het bijzonder de Signs of Safety methode die is gericht op het creĆ«ren van een veilige (opvoed)situatie voor het kind door een samenwerking aan te gaan met de ouders in een situatie waarin er sprake is (of een vermoeden is) van kindermishandeling, misbruik of verwaarlozing van minderjarigen. In alle fasen van deze behandeling wordt het gezin en het netwerk nauw betrokken en wordt de veiligheid van het kind te allen tijde gewaarborgd. Ook op regionaal niveau wordt er belangrijke professionele ondersteuning geboden aan slachtoffers door lokale behandelcentra en wordt er samen et met universiteiten gewerkt aan nieuwe behandelmethodes die mogelijk nog effectiever zijn. Echter, uit onderzoek is gebleken dat de huidige behandelingen van misbruikslachtoffers nog niet toerijkend zijn op kwalitatief niveau en er zijn onvoldoende diensten en medewerkers beschikbaar om aan de vraag te voldoen. Ook schort het nog in de communicatie, samenwerking en kennis bij de verschillende disciplines die met elkaar samenwerken in de behandelingstrajecten van de slachtoffers. Er valt dus nog veel te behalen op het gebied van de behandeling van kinderen die slachtoffer zijn geworden van misbruik, mishandeling of zijn verwaarloosd.